![[Żródła do historii Polski XIX-XX w.]](../../../pict_/ibidem_z.gif)
Stany Zjednoczone Ameryki, Imperium Brytyjskie, Francja, Włochy i Japonia, jako Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone, postanowiły w Paryżu decyzją z dnia 27 września 1919 r. rozstrzygnąć o statucie politycznym dawnego Księstwa Cieszyńskiego i obszarów Orawy i Spisza, uciekając się do konsultacji ludowej, która by dawała wszystkie konieczne gwarancje lojalności i szczerości.
Uważając jednakowoż, że środki powzięte w wykonaniu tej decyzji celem umożliwienia realizacji konsultacji ludowej w warunkach powołanych wyżej, nie dały wyników; uważając, że w interesie ogólnego pokoju leży nagląca konieczność postanowienia o losie tych obszarów; uważając, że Rządy Polski i Czeskosłowacki oświadczyły aktem w Spa w dniu 10 lipca 1920 r., iż zgadzają się, by ich odnośne granice na powyższych obszarach były określone przez Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone; poleciły Konferencji Ambasadorów uregulować tę kwestię.
W następstwie czego, Konferencja Ambasadorów postanowiła co następuje:
Granice odnośne władzy zwierzchniej Polski i Czechosłowacji nad dawnym Księstwem Cieszyńskim i obszarami Orawy i Spisza będą oznaczone linią graniczną, określoną jak następuje:
Poczynając od miejsca, gdzie granica wschodnia gminy Piersna spotyka dawną granicę niemiecko-austriacką, na południe i aż do wzgórza 268, położonego w odległości około dwóch kilometrów na północny wschód od Frysztatu:
linią, która będzie wytknięta w terenie, pozostawiając wieś Dolne Marklowice i domy na Mizerowie przy Państwie Czeskosłowackim;
stąd na południe, i aż do miejsca, w którym granica południowo-wschodnia gminy Raj przecina rzekę Olzę:
granice wschodnie gmin Frysztat i Raj;
stąd, na południe-południe-wschód i aż do miejsca, które będzie wytknięte w odległości około 540 m na północ-północ-zachód od mostu, położonego na 1500 m na południe-wschód od Sibicy:
w górę biegiem rzeki Olzy;
stąd na wschód-południe-wschód i aż do miejsca, w którym granica między gminami Leszna Górna i Nydek schodzi się z granicą zachodnią powiatu bielskiego:
linia, która będzie wytknięta w terenie, idąc według możności zgodnie z linią szczytów, przechodzącą przez wzgórza 405 (Osówka B.), 514 (Wróżna), 708 (Ostry) i pozostawiającą przy Polsce wsie Puńców i Lesznę Górną, a przy Państwie Czeskosłowackim wsie Kojkowice i Lesznę Dolną;
stąd na południe-południe-wschód i aż do wzgórza 989 (Kiczory), granica zachodnia powiatu bielskiego;
stąd na południe i aż do miejsca, w którym granica między gminami Bukowiec i Jaworzynka styka się z dawną granicą między Węgrami i Śląskiem:
granice zachodnie gmin Istebna i Jaworzynka.
Poczynająć od miejsca położonego około półtora kilometra na wschód od wzgórza 1725 (Babia Góra) przy dawnej granicy między Węgrami i Galicją, i aż do miejsca przy górnym biegu Lipnicy, bezpośrednio na zachód od wzgórza 843:
linia, która będzie wytknięta w terenie, przechodząca przez wzgórze 924;
stąd aż do miejsca położonego około 200 metrów na południe-wschód od dopływów Lipnicy i rzeezki płynącej z Przywarówki:
biegiem Lipnicy;
stąd aż do dopływu rzeczki Chyżne i Czarnej Orawy:
linia, która będzie wytknięta w terenie, przechodząca przez wzgórza 758 (około 1 km na zachód od Lipnicy), 798, 766, 617 (w bliskości drogi Namiestowo-Jabłonka);
stąd na południe-wschód i aż do miejsca, które będzie wytknięte przy Chyżnem, około 2 km na północ-zachód od mostu na Chyżnem na drodze z Trzciany do Jabłonki:
biegiem Chyżne w górę rzeki;
stąd na południe-południe-zachód i aż do miejsca, które będzie wybrane na Jeleśnej Wodzie, około półtora km na północ ad wzgórza 654:
linia, która będzie wytknięta w terenie, przechodząca przez wzgórze 659;
stąd na południe-wschád i aż do miejsca na Jeleśnej Wodzie, położonego około 1 km na zachód od Głodówki (w przybliżeniu, na linii łączącej wzgórza 754 i 740):
biegiem Jeleśnej Wody w górę rzeki;
stąd na południe-południe-wschód i aż do miejsca na dawnej granicy między Galicją i Węgrami, położonego około 1 km na północ od wzgórza 1230 (Magóra):
linia, która bedzie wytknięta w terenie, przechodząca przez wzgórza 862, 919 (Buczynka), 955, 967 (Bucznik).
Poczynając od miejsea na dawnej granicy między Galicją i Węgrami, położonega na rzeczce Białce, okoła 500 m na wschód od wioski Brzegi, w ogólnym kierunku wschód-północ-wschód i aż do miejsca na tej samej granicy położonego w bliskości wzgórza 487, na drodze z Czorsztyna do Spiskiej Starej Wsi:
linia, która będzie wytknięta w terenie, przechodząca przez wzgórza 1011 (Wierch Bryja), 909, 956 (Malorówka), 607 (na rzeczce płynącej do Kacwina, około 2 km na południe od tej miejscowości), 873 (2 km na północ-wschód od Frankowej Wielkiej) i ku północy przez wzgórze 751 i 540.
W następstwie czego Stany Zjednoczone Ameryki, Imperium Brytyjskie, Francja, Włochy i Japonia decydują i oświadczają niniejszym, iż poczynając od dnia dzisiejszego suwerenna zwierzchność Polski i Czechosłowacji rozciągnie się na obszarach połażonych z jednej i drugiej strony linii granicznej powyżej opisanej.
Komisja delimitacyjna złożona z przedstawicieli każdego z Głównych Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych, jak również Polski i Czechosłowacji, będzie ukonstytuowana w miesiącu następującym po dacie niniejszej decyzji, dla wytyczenia na miejscu linii granicznej powyżej opisanej.
Decyzje tej Komisji, obowiązujące dla Stron zainteresowanych, powzięte będą większością głosów, przy czym głos przewodniczącego będzie decydujący w wypadku równego rozdziału głosów.
Komisja będzie całkowicie upoważniona do proponowania Konferencji Ambasadorów modyfikacji, które wydałyby się jej usprawiedliwione w interesie mieszkańców lub gmin w sąsiedztwie linii granicznej, i biorąc pod uwagę specjalne okoliczności miejscowe.
Koszta powyższej Komisji poniesione będą po połowie przez Polskę i Czechosłowację.
lo Osoby posiadające przed 1 stycznia 1914 r. prawo swojszczyzny (pertinenza, Heimatsrecht) w dawnym Księstwie Cieszyńskim lub na obszarach Orawy i Spisza, na których władza zwierzchnia Polski lub Czechosłowacji została uznana, nabędą z samego prawa odnośne obywatelstwo polskie lub czeskosłowackie. To samo będzie miało miejsce w stosunku do osób, które chociaż nie posiadają prawa swojszczyzny, zamieszkiwały na powyższych obszarach, poczynając od daty poprzedzającej 1 stycznia 1908 r.
Osoby, które nabyły prawo swojszczyzny na pawyższych obszarach po 1 stycznia 1914 r. nabędą albo obywatelstwo polskie, albo czeskosłowackie tylko w razie otrzymania zezwolenia Polski lub Czechosłowacji; jeżeli prośba o powyższe zezwolenie nie była zgłoszona lub została odrzucona, osoby te zachowają swoje obywatelstwo austriackie lub węgierskie.
Toż samo będzie miało miejsce w stosunku do osób, które nie posiadając prawa swojszczyzny zamieszkiwały na powyższych obszarach po dacie 1 stycznia 1908 r.
2o Osoby w wieku powyżej 18 lat, nabywające z samego prawa, na podstawie art. 1, obywatelstwo polskie lub czeskosłowackie, zależnie od przypadku, będą miały możność w przeciągu okresu rocznego, poczynając od dnia dzisiejszego, optować na rzecz odnaśnego obywatelstwa czeskosłowackiego lub polskiego.
O ile chodzi o osoby, których prawo swojszczyzny na obszarach Cieszyna, Orawy i Spisza jest późniejsze niż z 1 stycznia 1914 r., lub które nie posiadając prawa swojszczyzny miały tam swoje zamieszkanie po dacie 1 stycznia 1908 r., nabycie przez nie obywatelstwa polskiego lub czeskosłowackiego na drodze opcji będzie uzależniane od zezwolenia Rządu Polskiego lub Czeskosłowackiego. Jeśliby zezwolenie takie było odmówione, do osób tych stosować się będą postanowienia ustępu 2 paragrafu 1 niniejszego artykułu.
Opcja męża pociąga za sobą opcję żony, a opeja rodziców - dzieci w wieku poniżej lat 18.
Osoby, które skorzystały z powyżej przewidzianega prawa opcji, będą musiały w przeciągu 12 miesięcy od daty opcji przenieść swoje miejsce zamieszkania do Państwa, na rzeez którego optowały. Będą one mogły zachować swoje nieruchomości, które posiadają na obszarze drugiego Państwa, w którym miały swe zamieszkanie poprzednio.
Będą również mogły zabrać ze sobą swoje ruchomości wszelkiego rodzaju. Nie będzie na nich nałożona z tega tytułu żadna opłata, ani cło wywozowe czy przywozowe.
3o Osoby, które mają prawo swojszczyzny na obszarze przyznanym Polsce lub Państwu Czeskosłowackiemu na zasadzie niniejszej Decyzji, i które różnią się rasą i językiem od większości ludności, będą mogły w przeciągu 6 miesięcy poczynając od dnia dzisielszego optować na rzecz tego z kralów stanowiących część dawnej Monarchii Austro-Węgierskiej lub sukcesora obszarów tej monarchii, w którym większość ludności składa się z osób mówiących tym samym językiem i będących tej samej rasy co one. Postanowienia art. II dotycząee wykonywania prawa opcji będą miały zastosowanie do wykonywania praw wypływających z niniejszego artykułu.
4o Możność wykonywania prawa opcji przewidzianego niniejszą Decyzją i pozwalającego zainteresowanym nabywać to obce obywatelstwo, które stałoby dla nich otworem - nie może napotykać na żadną przeszkodę.
5o Odnośnie wszystkiego, co dotyczy stosowania powyższych postanowień w stosunku do kobiet zamężnych decydować będzie stan prawny ich mężów, a w stosunku do dzieci poniżej lat l8 - stan prawny rodziców.
Mieszkańcy dawnego Księstwa Cieszyńskiego lub obszarów Orawy i Spisza nie będą mogli być niepokojeni lub napastowani czy to na skutek ich postawy politycznej w okresie od dn. 28 lipca 1914 r. aż do objęcia odnośnych obszarów przez Polskę i przez Czechosłowaeję, a w szczególności w odniesieniu do czynów mających związek z uregulowaniem praw suwerenności na tych obszarach, czy to na skutek wypływających z niniejszej Decyzji postanowień regulujących sprawy ich obywatelstwa.
Stosunek proporcjonalny i natura zobowiązań finansowych dawnej Monarchii Austro-Węgierskiej, i to zależnie od przypadku bądź dawnego Cesarstwa Austriackiego, bądź dawnego Królestwa Węgier, które Polska i Czechosławacja będą musiały ponieść wobec objęcia przez nie tych obszarów - będą uregulowane zgodnie z art. 203 Części IX (Klauzule finansowe) Traktatu Pokoju z Austrią lub z art. 186 Części IX (Klauzule finansowe) Traktatu Pokoju z Węgrami.
Polska i Czechosłowacja będą musiały uznać prawa i interesy wszelkiego rodzaju, a mianowicie prawa rzeczowe, koncesje i przywileje, nabyte przez poszczególne jednostki iub spółki, a w szczególności przez spółki górnieze lub przemysłowe w dawnym Księstwie Cieszyńskim lub na obszarach Orawy i Spisza. W przeciągu 25 lat żadne postanowienie prawodawcze w dziedzinie górniczej, przemysłowej lub handlowej, które nie miałoby równoczesnego zastosowania w całości obszaru Polski względnie Czechosłowacji, nie będzie zastosowane na tych terytoriach.
W przeciągu najbliższych dwóch miesięcy winna wejść w życie, między Polską a Czechosławacją, osobna konwencja regulująca, na podstawach następujących, wzajemne zaopatrzenie obu tych krajów w węgiel i naftę.
Czechosłowacja zobowiąże się do zapewnienia Polsce rocznych dostaw wegla, które czv to chodzi o jego ilość, czy iakość, nie będą mogły być niższe od tych, jakie zostały dostarczone na dzisiejsze terytorium polskie w ezasie roku 1913, z obszarów górniczych dawnego Księstwa Cieszyńskiego, na których władza zwierzchnia Czechosłowacji jest odtąd na przyszłość uznana. Jednakowoż, jeżeli w którymś roku produkcja tych obszarów byłaby niższa od produkcji z r. 1913, powyższe dostawy mogłyby wówczas być proporcjonalnie zredukowane w stosunku do całego zmniejszenia produkcji. W tych samych warunkach Polska zobowiąże się do corocznego dostarczania, w miarę możności, Czechosłowacji tytułem zapłaty, nafty, jeżeli Czechosłowacja zgłosiłaby zapotrzebowanie, przy tym ilość i jakość nafty odpowiadać będzie słusznej równowartości otrzymanego węgla. Jeżeli po upływie powyższego terminu dwóch miesięcy konwencja ta nie byłaby zawarta, powyższe kwestie będą uregulowane przez Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone, których decyzja będzie obowiązująca dla Polski i Czechosłowacji. Konwencja ta pozostanie w mocy aż do ezasu plebiscytu na Górnym Śląsku. Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone zastrzegają sobie prawo do ponownego wówczas zbadania tej kwestii, biorąc pod uwagę nową sytuację, jaka się wówczas wytworzy.
Z zastrzeżeniem postanowień art. 224 Traktatu Pokoju z Austrią i 207 Traktatu Pokoju z Węgrami, i biorąc pod uwagę ogólną sytuację węglową w Europie, Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone i Czechosłowacja porozumieją się co do rozdziału węgla z basenu cieszyńskiego, zgadnie z ogólną polityką Głównych Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych w tej dziedzinie. Prowizorycznie i aż do czasu, kiedy porozumienie to nastąpi, Czechosłowacja przyjmie wszelkie zgłoszone do niej żądanie dostawy węgla ze strony Komisji Odszkodowań, działającej w imieniu Głównych Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych na rzecz mocarstwa lub terytorium, które otrzymywały węgiel z powyższych obszarów górniczych w r. 1913. Jednakowoż Czechosłowaeja nie będzie zobowiązana do zaspokojenia tych żądań, jeśliby chodziło o ilość i jakośé węgla wyższe od tych, jakie były, dostarczone w czasie roku 1913, zgodnie z oceną Komisji Odszkodowań.
Aż do zawarcia powyższej konwencji lub w braku niej, aż do decyzji Głównych Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych, istniejące obecnie układy i kontrakty - pozostaną w mocy.
W tym okresie dwóch miesięcy, przewidzianym w art. VII, Polska i Czechosłowacja będą musiały porozumieć się celem ogólnego zapewnienia komunikacji polskiej wszystkich udogodnień tranzytowych, a w szczególności na linii kolejowej Bogumin-Piotrowice, jak również celem ułatwienia tranzytu i dostępu na dworzec w Cieszynie; w braku porozumienia w tym terminie powyższe kwestie zostaną uregulowane, jak było to powiedziane w art. VII - przez Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone, których decyzja będzie obowiązująca dla Polski i Czechosłowacji.
Wszystkie inne sprawy finansowe, sądowe i administracyjne będą przedmiotem osobnych porozumień między Polską i Czechosłowacją, według zasad przyjętych w Traktatach pokojowych z Austrią i Węgrami, przy czym Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone zastrzegają sobie prawo interwencji w wypadku braku zgody, celem ułatwienia rozwiązania sprawy.
Powrót do wykazu chronologicznego
