[Żródła do historii Polski XIX-XX w.]


1920 lipiec 11 Spa

Nota sekretarza stanu spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii lorda G. Curzona

do ludowego komisarza spraw zagranicznych RSFRR G. Cziczerina w sprawie rozejmu polsko-sowieckiego

Rząd Brytyjski stwierdza, że Rosyjski Rząd Sowiecki przyjmuje zasady wyłożone w naszym memorandum z 1 lipca jako podstawę porozumienia w sprawie wznowienia stasunków handlowych i wzajemnego zaprzestania wrogich działań; dlatego zgadzamy się na kontynuowanie rokowań celem zawarcia traktatu handlowego natychmiast po powrocie delegatów rosyjskich.

Rząd Brytyjski proponuje ponadto, co następuje: Rząd Radziecki niejednokrotnie deklarował, że pragnie zawrzeć pokój ze wszystkimi sąsiadami. Rząd Brytyjski nie mniej gorąco pragnąc przywrócenia pokoju w całej Europie, proponuje takie rozwiązanie: Palska i Rosja Radziecka zawrą rozejm, który niezwłocznie wstrzyma działania wojenne; do warunków rozejmu włączy się, z jednej strony, wycofanie się armii polskiej na linię wyznaczoną w ubiegłym roku przez konferencję pokojową jako wschodnią granicę obszaru, na którym Polska ma prawo wprowadzać swoją administrację.

Linia ta biegnie w przybliżeniu następująco: Grodno-Wałowka-Niemirów- Brześć Litewski-Dorohusk-Ustiług, na wschód od Hrubieszowa przez Kryłów i dalej na zachód od Rawy Ruskiej, na wschód od Przemyśla do Karpat; na północ od Grodna granica z Litwą biegnie wzdłuż linii kolejowej Grodno-Wilno, a następnie w kierunku na Dźwińsk.

Z drugiej strony należałoby włączyć do warunków rozejmu postanowienie, iż wojska Rosji Sowieckiej zatrzymają się w odległości pięćdziesięciu kilometrów na wschód od tej linii. W Wschodniej Galicji obydwie strony pozastaną na linii zajętej przez nie na dzień podpisania rozejmu.

Następnie w możliwie krótkim czasie zwoła się w Londynie pod patronatem konferencji pokojowej - konferencję przedstawicieli Rosji Radzieckiej, Polski, Litwy, Łotwy i Finlandii celem prowadzenia rokowań w sprawie ostatecznego zawarcia pokoju między Rosją a jej sąsiadami. Należy również zaprosić do Londynu przedstawicieli Galicji Wschodniej celem umożliwienia im obrony swych interesów. Wielka Brytania nie zgłosi iadnych zastrzeżeń odnośnie przedstawicieli, których Rosja Radziecka zechce wysłać na tę konferencję, jeśli zobowiążą się oni nie ingerować w polityczne lub wewnętrzne sprawy Imperium Brytyjskiego i nie uprawiać prapagandy.

Oprócz powyższego Rząd Brytyjski proponuje, aby armie Rosji Radzieckiej podpisały również rozejm z generałem Wranglem na warunkach niezwłocznego wycofania się wojsk generała Wrangla na Krym, z tym, aby na czas rozejmu uznać przesmyk za sferę neutralną oraz aby zaprosić Wrangla do Londynu - choć nie w charakterze członka konferencji - dla rozpatrzenia losu jego wojsk oraz uchodźców.

Rząd brytyjski rad byłby otrzymać niezwłoczną odpowiedź, bowiem Rząd Polski prosił sojuszników o interwencję i w razie zwłoki może powstać sytuacja, która bardzo poważnie utrudni zawarcie trwałego pokoju w Europie Wschodniej. Rząd Brytyjski zobowiązał się nie pomagać Polsce w przedsięwzięciach wrogich wobec Rosji i nie prowadzić żadnych wrogich działań przociwko Rosji, jednakże zobowiązał się on również, podpisując Pakt Ligi Narodów, bronić nietykalności i niepodległości Polski w granicach jej prawnie ustalonego obszaru etnograficznego.

Dlatego też, jeśli Rosja Radziecka nie bacząc na powtarzane oświadczenia o uznaniu niepodległości Polski nie zadowoli się wycofaniem polskich armii z rosyjskiego terytorium pod warunkiem wzajemnego rozejmu, lecz zechce przenieść działania nieprzyjacielski.e na terytorium Polski - Rząd Brytyjski i jego sojusznicy będą uważali się za zobowiązanych do udzielenia narodowi polskiemu pomocy w obronie jego bytu wszelkimi środkami pozostającymi w ich rozporządzeniu.

Rząd Polski oznajmił, że gotów jest zawrzeć pokój z Rosją Radziecką i rozpocząć rokowania o rozejm na podstawie wyżej wymienionych warunków, gdy tylko zostanie zawiadomiony o zgodzie Rządu Radzieckiego. Dlatego Rząd Brytyjski rad będzie otrzymać w terminie tygodniowym ostateczną odpawiedź, czy Rosja Radziecka zgadza się przyjąć tę propozycję dla zaprzestania dalszego, zbędnego przelewu krwi i ustanowienia pokoju w Europie.


Źródło:
L. Gelberg, Prawo dyplomatyczne i historia dyplomatyczna. Wybór dokumentów, t. II, s. 95-97.

Powrót do wykazu chronologicznego