1920 kwiecień 11, Ryga

Umowa między pełnomocnikami polskiej grupy gen. E. Rydza-Śmigłego a dowództwem wojsk łotewskich

w sprawie ewakuacji wojsk polskich na lewy brzeg Dźwiny

Przedstawiciele: z polskiej strony kpt. Sztabu Gen. Bortnowski i por. Wojewódzki, ze strony łotewskiej ppłk Szwider i ppłk Weiss.

Ewakuacja tyłowych urządzeń i wojsk Grupy gen. Śmigłego na północnym brzegu Dźwiny określa się umową z dn. 16 stycznia 1920 r., zawartą między dowódcami Wojsk Polskich i Łotewskich i rozpoczyna się z chwilą, gdy Główne Dowództwo Łotewskie uzna za możliwe obsadzenie całego frontu po prawym brzegu Dźwiny łotewskimi wojskami. Zluzowanie wojsk polskich łotewskimi rozpoczęto 16 marca r.b. i już zakończono; oprócz tego dla pełnej likwidacji i ewakuacji postanowiono następujące punkty:

1. Na zasadzie 8 punktu tejże umowy pozostaje na prawym brzegu Dźwiny li tylko oddział wojsk polskich dla ochrony żelaznego mostu kolejowego i linii kolejowej od mostu do stacji miasta Dźwińsk wyłącznie. Do dyspozycji tego oddziału pozostają cytadela miasta Dźwińska i wyżej wymienione: most kolejowy i linia kolejowa do st. m. Dźwińsk wyłącznie.
2. Polski oddział techniczny w sile 400 ludzi, zajęty przy budowie mostu kolejowego i szosowego przez Dźwinę i polski baon etapowy w sile około 350 żołnierzy, pełniący służbę wartowniczą wyłącznie przy polskich wojennych magazynach i instytucjach, pozostają rozkwaterowane w Dźwińsku aż do ukończenia robót przy budowie powyższych mostów i ewakuacji polskiego majątku wojskowego w Dźwińsku.
3. Polska komenda m. Dźwińska zostaje zlikwidowana w przeciągu 7 dni od daty podpisania niniejszej umowy. Począwszy od tej daty ogólny porządek w garnizonie ustanawia łotewski kamendant i postanowienia jego obowiązują polskie oddziały i osoby wojskowe, przebywające w Dźwińsku, za pośrednictwem polskiego dowódcy placu.
4. Dla uregulowania pozostałych nie załatwionych spraw i pretensji itd. po zlikwidowaniu frontu pozostaje w Dźwińsku "Poiska Komisja Likwidacyjna", która pracuje aż do załatwienia wszystkich spraw. Polska Komisja Likwidacyjna pełni jednocześnie funkcję dowództwa placu (patrz § 3) tylko w stosunku do wszystkich polskich oddziałów i osób wojskowych, rozkwaterowanych w Dźwińsku.
5. Do komendanta st. Dźwińsk zostaje przydzielony Polski Oficer Łącznikowy, w zakres obowiązków którego należą sprawy, dotyczące przejazdu wojskowych polskich osób i przewożonego polskiego wojskowego majątku. Oficer Łącznikowy pracuje aż do ukończenia ewakuacji Wojsk Polskich i polskiego wojskowego majątku z prawego brzegu Dźwiny na lewy brzeg powyższej rzeki.
6. Wszyscy chorzy, należący do armii polskiej i nie nadający się do transportu, pozostają pod nadzorem polskiego sanitarnego personelu w polskich polowych szpitalach w Dźwińsku i o Iiczbie zawiadamia się Łotewskiego Głównodowodzącego.
7. Chore konie, nie nadające się do transportu, pozostają w szpitalu końskim w Dźwińsku do ukonczenia ewakuacji i o liczbie zawiadamia się Łotewskiego Głównodowodzącego.
8. Instytucje wymienione w punktach VI i VII otrzyznują prowiant i furaż od łotewskiej intendentury na rachunek bieżący grupy gen. Rydza-Smigłego możliwie podług norm w polskich szpitalach, poczynając od dnia ewakuacji składów intendentury grupy.
9. Polskie władze dołożą wszelkich starań, żeby instytucje, oznaczone w punktach VI i VII, były zlikwidowane możliwie prędko.
10. Polskie składy amunicyjne podlegają ewakuacji według ogólnego planu; w razie niemożliwości pozostają także w Dźwińsku aż do otwarcia ruchu na linii kolejowej Dźwińsk-Wilno.
11. Dla zestawienia ostatecznego rozrachunku prowiantu i furażu w celu zaopatrzenia grupy gen. Śmigłego, stosownie do umowy z dn. 16 stycznia 1920 r., a także dla wyrównania i zaspokojenia różnych pretensji, wynikłych z tej sytuacji w stosunku da wojsk i instytucji polskich, ustanawia się komisję przedstawicieli zainteresowanych władz obydwu podpisujących umowę stron. Sztab grupy gen. Śmigłego dostarcza tej komisji dokładnych dekadowych (za 10 dni) danych lub w razie możności codziennych danych o stanie Iiczbowym wojsk polskich (ludzi i koni), operujących stosownie do umowy z dn. 16 stycznia 1920 r. wspólnie z łotewskimi wojskami na prawym brzegu Dźwiny. Przy zestawieniu ostatecznego rozrachunku do komisji należy:
    Przeprowadzić rozrachunek:
    1. prowiantu od 10 stycznia 1920 r. do 10 lutego 1920 r.
    2. furażu od 3 stycznia do 10 lutego 1920 r.
    3. tylko mąki i owsa lub surogującego go ziarna od I1 lutego do 20 marca 1920 r.

    Oprócz tego do jej rozrachunku między innymi należą:

    1. Produkty, furaż i bydło zarekwirowane i kupione przez polskie oddziały, zaliczając je do ogólnej sumy prowiantu i furażu, podpadających zobowiązaniu ad punkt a, b, c, w zamian za to sztab głównodowodzącego wojskami łotewskimi zwróci sztabowi grupy gen. Śmigłego sumy wydane według rzeczywistej zapłaconej wartości, lecz nie wyższej od cen ustanowionych przez władze łotewskie.
    2. Wszystkie uzasadnione żywnościowe i rzeczowe pretensje, przedstawione przez ludność w stosunku do wojsk polskich za czas ich przebywania na terytorium Łotwy.
    3. Produkty, wydane cywilnym instytucjom m. Dźwińska na odpowiedzialność naczelnika Letgalii i dźwińskiej Rady Miejskiej, Łotewskie Ministerstwo Aprowizacji ma zwrócić w naturze polskiej komisji likwidacyjnej.
    4. Nieuniknione wydatki na remont i budowę koszar.
    5. Zdobyte na nieprzyjacielu zapasy żywnościowe, stosownie do par. 7 umowy do rozrachunku nie należą.
    6. Kwatery, opał i podwody dla rzeczywistej potrzeby, jak również zniszczenia i poniesione straty wynikłe z powodu bojowych potyczek z nieprzyjacielem do rozrachunku nie należą.
    7. Zakończone rozrachunki będą przedstawione naczelnikom aprowizacji najpóźniej do 1 czerwca 1920 r. dla zatwierdzenia przez głównodowodzących i uregulowania rachunków między władzami państwowymi w stosunku finansowym.
    8. Możliwe niedobory prowiantu i furażu stosownie do zatwierdzonego rozrachunku będą zwrócone przez łotewską intendenturę możliwie w naturze intendenturze grupy w terminie oznaczonym przez gen. Rydza-Śmigłego i głównodowodzącego łotewskimi wojskami Iub też pieniędzmi za zgodą głównodowodzących.
    9. Miejsce postoju oznaczonej Komisji m. Dźwińsk.
12. Łotewskie władze kolejowe czasowo, aż do ukończenia budowy mostu kolejowego przez Dźwinę, przejmują w swój zarząd polski skład kolejowy, sfarmowany stosownie do umowy z dn. 16 stycznia 1920 r. na północnym brzegu Dźwiny, z tym że oddadzą go władzom polskim w takim stanie, w jakim on był w dniu odejścia wojsk polskich.
13. Most kolejowy, jak również linia kolejowa do st. Dźwińsk, znajdują się wyłącznie w zarządzie wojsk polskich.
    Udział władz łotewskich przy remoncie mostu za dostarczenie materiału i instrumenty oraz ich dostawę będzie uregulowany przez władzę.
14. Most drewniany na rzece Dźwinie pod m. Dźwińskiem i pontonowy, pływający pod Drują, wybudowany i remontowany przez wojska polskie do chwili uregulowania udziału w wydatkach pomiędzy odpowiednimi władzami lub głównodowodzącymi, znajdują się w rozporządzeniu wojsk polskich.
15. Odchodzące oddziały, wojska poiskie i instytucje oddają koszary i urządzenia stosownie do sporządzonych aktów komendantom, a gdzie ich nie ma, starszym przedstawicielom władzy policyjnej, którzy na nich notują i stwierdzają swoim podpisem ilość i stan oddanego majątku. Podpisane akta zostają odesłane dla rozrachunków do Komisji, przewidzianej punktem XI.
16. Umowa niniejsza nabiera mocy z chwilą padpisania jej przez pełnomocników gen. Rydza-Śmigłego i Głównodowodzącego łotewskimi wojskami i traci moc wraz z umową z dn. 16 stycznia 1920 r., zawartą pomiędzy Polskim i Łotewskim Głównodowodzącymi.

Źródło:

Dokumenty z dziejów polskiej polityki zagranicznej 1918-1932, red. T. Jędruszczak i M. Nowak-Kiełbikowa, t. 1, Warszawa 1989, s. 90-94.

Powrót do wykazu chronologicznego