[Żródła do historii Polski XIX-XX w.]

1919 grudzień 30

Notatka dla Ministerstwa Spraw Zagranicznych

w sprawie polityki polskiej wobec Rosji Sowieckiej po klęsce A. Denikina
i wobec ewentualnego pokoju estońsko-sowieckiego

Do zwrotu, tajne.

Klęska Denikina wydaje się być tak poważna, iż co najmniej na pół roku wszelka akcja pozytywna z jego strony jest niemożliwa, zatem cały ciężar walki z bolszewizmem spadł na nas oraz na kraje bałtyckie. Na pomoc krajów bałtyckich nie można bardzo liczyć, gdyż Estonia w razie nieuznania jej de jure przez Ententę oświadczyła, że zawrze pokój z bolszewikami. Zresztą jej położenie militarne jest bardzo trudne, gdyż posiada tylko trzy dywizje, podczas gdy na jej granicach stoi 15 dywizji bolszewickich.

Bolszewicy postawili Estonii bardzo ciężkie warunki pokoju:

  1. Zupełne zerwanie z aliantami i wysłanie wszystkich alianckich wojskowych poza granice Estonii, zobowiązanie się, że żadnych antybolszewickich wojsk za granice Estonii się nie dopuści.
  2. Zamknięcie wód estońskich dla statków wojskowych alianckich i
  3. Używalność dla bolszewików wszystkich portów estońskich.

Poza tym są wiadomości z Łotwy i Litwy, że tam, po wyparciu Niemców istnieje obawa, że mogą się obudzić tendencje bolszewickie. Nie jest do wykluczenia, że przy niedostatecznym podtrzymaniu dążności narodowych w tych krajach, tendencje powyższe mogłyby wpłynąć niekorzystnie na nastrój wojska.

Z drugiej jednak strony Polska posiada w krajach bałtyckich znaczne wpływy i sympatie; poza tym w wojsku litewskim pewna część, i to najdzielniejszą, składa się z elementów polskich i w chwili odpowiedniej przeszłaby na stronę polską, reszta zaś zostawszy się bez tej podpory rozejdzie się do domów (nawiasem mówiąc, prowadzi się ostatnio w Kownie politykę antypolską, ujawnia się nawet chęć zagarnięcia Wilna).

Jaka by wówczas była polityka Niemców w Prusach Wschodnich, mimo ich okrojenia, jednak jeszcze żywotnych, nie wiadomo. Przypuszczać jednak należy, że w każdym razie wroga Polsce i koalicji, a więc względnie przychylna bolszewizmowi.

W związku z wyżej wspomnianymi faktami można się doczekać zupełnego zlikwidowania akcji antybolszewickiej i przypuścić, że wojska bolszewickie dojdą do Bałtyku.

Jako przeciwakcję wysunąć należy punkty następujące:

  1. Konieczność ustalenia zasadniczej linii politycznej Anglii i Francji wobec krajów bałtyckich i skoordynowania takowej z polityką polską, względnie uznanie de jure Estonii i ewentualnie Łotwy.
  2. Umożliwienie Polsce prowadzenia akcji antybolszewickiej na szerszą skalę przez udzielenie jej w jak najszerszej mierze materiału wojskowego oraz pomocy pieniężnej, niezbędnej dla podniesienia produkcji wojennej krajowej oraz dla uwolnienia jej od konieczności kupowania po paskarskich cenach artykułów potrzebnych dla wojska za granicą. Podtrzymywanie przez Anglię i Francję wpływów i sympatii polskich na Łotwie, Litwie i Estonii, które to sympatie mogą być jedynym równoważnikiem moralnym przeciw prądowi bolszewickiemu.
  3. Konieczność podtrzymywania świadomości i stworzenia polskiej bazy morskiej na Bałtyku, tj. danie jej Gdańska, jako podstawy operacyjnej bez zastrzeżeń, będzie bardzo ważnym czynnikiem w utrzymaniu main mise Ententy na Bałtyku i w niedopuszczeniu do połączenia się bolszewizmu z Niemcami. W związku z tym - stworzenie choć niewielkiej floty wojennej polskiej, będącej dla Ententy flotą pomocniczą na Bałtyku.
  4. Sugerowanie, iż utrzymanie wpływów Ententy na Wschodzie jest w ścisłym związku z niedopuszczeniem, aby wpływy niemieckie przez Prusy Wschodnie oddziaływały na Rosję, która by się stała w ten sposób polem działania dla intryg niemieckich w ich "Drang nach Osten".

Jako sposób wywarcia nacisku można zaznaczyć, iż nadeszła chwila, iż znaczenie Polski dochodzi do zenitu i że ewentualnie wycofanie się jej i zawarcie pokoju z bolszewikami groziłoby rozlewem bolszewizmu na całą zachodnią Europę. Odmówienie nam obecnie koniecznej pomocy, jak również nieuwzględnienie naszych słusznych żądań co do granic oraz co do naszej specjalnej misji na Wschodzie, mogłoby pozbawić rząd polski wobec opinii publicznej wszelkich atutów dla dalszego prowadzenia walki.

Źródło:
Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-radzieckich, Red. N. Gąsiorowska-Grabowska, I. A.Chrienow, t. 2, listopad 1918-kwiecień 1920, Warszawa 1961, s. 523-524.

Powrót do wykazu chronologicznego