1939 sierpień 25 Rzym

List Mussoliniego do Hitlera

w sprawie sytuacji międzynarodowej, sowiecko-niemieckiego układu o nieagresji oraz udziału Włoch w wojnie

Odpowiadam na Pana list, który w tej chwili doręczył mi ambasador Mackensen.

1. O ile chodzi o układ z Rosją, aprobuję go całkowicie. J[ego] E[kscelencja] Göring powie Panu, że w rozmowach toczonych z nim w ubiegłym kwietniu twierdziłem, że dla uniknięcia okrążenia przez demokracje niezbędne jest zbliżenie między Niemcami a Rosją.
2. Uważam, że byłoby rzeczą pożyteczną starać się uniknąć zerwania lub oziębienia stosunków z Japonią i zbliżenia się jej wskutek tego do ugrupowania państw demokratycznych. W tym duchu telegrafowałem do Tokio i wydaje się, że - po ustąpieniu zaskoczenia - panuje tam w opinii publicznej lepsze nastawienie.
3. Układ moskiewski zablokował Rumunię i może zmienić położenie Turcji, która przyjęła propozycje angielskie, ale jeszcze nie podpisała sojuszu. Nowe stanowisko Turcji zachwiałoby całą dyspozycją strategiczną Francuzów i Anglików we wschodniej części Morza Śródziemnego.
4. O ile chodzi o Polskę, w pełni rozumiem stanowisko niemieckie i fakt, że sytuacja tak naprężona nie może trwać w nieskończoność.
5. O ile chodzi o praktyczne stanowisko Włoch w razie akcji zbrojnej, mój punkt widzenia jest następujący:

Jeżeli Niemcy zaatakują Polskę, a sojusznicy jej zaatakują Niemcy, zwracam Panu uwagę, że byłoby korzystne, bym ja nie podejmował inicjatywy w operacjach wojennych w aktualnych okolicznościach włoskich przygotowań wojennych, które wielokrotn.ie i zawczasu sygnalizowałem Panu, Führerze, i von Ribbentropowi.

Nasza interwencja może być jednak niezwłoczna, jeśli Niemcy dadzą nam natychmiast materiał wojenny i surowce niezbędne do wytrzymania uderzenia, które Francuzi i Anglicy skierują głównie przeciw nam. W odniesieniu do nas wojnę przewidywało się po roku 1942, a w tym czasie byłbym przygotowany na lądzie, morzu i w powietrzu, zgodnie z ustalonymi planami.

Stwierdzam jednakże, iż zwykłe wojskowe kroki włoskie dotąd powzięte i inne, które poweźmie się w następstwie, unieruchomią w Europie i w Afryce poważne siły franko-brytyjskie.

Uważam za bezwzględny swój obowiązek jako lojalnego przyjaciela powiedzieć Panu całą prawdę i przedstawić rzeczywistość: gdybym tego nie uczynił, mogłoby to mieć następstwa niepożądane dla nas wszystkich.

Taki jest mój punkt widzenia, a ponieważ w najbliższych godzinach muszę zgromadzić najwyższe organa ustroju, proszę Pana, by mi Pan swój przedstawił.

Mussolini

Tłum. H. Batowski

Źródło:

H. Batowski, Agonia pokoju i początek wojny (sierpień-wrzesień 1939), Poznań 1969, s. 301-302.

Powrót do wykazu chronologicznego