1939 r., sierpień, nie wcześniej niż 20, Paryż

Notatka francuskiego Ministerstwa Wojny o rozmowach wojskowych prowadzonych w Moskwie

Wysunięty jeszcze 14 [sierpnia] przez delegację radziecką kategoryczny warunek zawarcia układu sprowadza się do tego, aby w wypadku agresji przeciwko Polsce i Rumunii siły zbrojne ZSRR mogły wejść:

• do korytarza wileńskiego,
• do Galicji,
• na terytorium Rumunii.

Sowiety warunki te motywują:

• obawą, że zostaną wezwani na pomoc Polakom lub Rumunom wtedy, gdy już będzie za późno;
• chęcią rozwinięcia operacji ofensywnych w interesie Francji w wypadku, gdy główne uderzenie niemieckie skieruje się najpierw przeciwko frontowi zachodniemu,
• koniecznością uniknięcia jakiejkolwiek straty czasu w wypadku niemieckiej agresji przeciwko krajom bałtyckim.

Mówiąc krócej - sądząc po wrażeniu, jakie odniósł generał Doumenc - wykazują oni twarde zdecydowanie niepozostawania na uboczu, lecz na odwrót, wzięcia na siebie wszystkich obowiązków.

Z drugiej strony, aby osłabić obawy Polaków - których należy się spodziewać - delegaci sowieccy bardzo ściśle ograniczają strefy wkroczenia [wojsk sowieckich] i określają je wyłącznie na podstawie przesłanek natury strategicznej.

Wynika stąd, że rokowania moskiewskie mogą - jak widać - trwać tylko w tym wypadku, jeżeli zostanie osiągnięte porozumienie co do warunków bezpośredniego współdziałania, które wysunęli Sowieci i które mogą zostać podjęte tylko za zgodą Polaków.

Jednakże ci ostatni, mimo wysiłków ambasadora francuskiego w Warszawie i naszego attaché wojskowego, uparcie odmawiają wyrażenia zgody na wkroczenie wojsk sowieckich na ich terytorium. Pan Beck i szef Sztabu Głównego gen. Stachiewicz wykazali w tym względzie nieustępliwą postawę, godząc się tylko na to, aby nasza misja wojskowa mogła - dla zapobieżenia zerwaniu rozmów - tak manewrować, jak gdyby stronie polskiej nie przedstawiono żadnych problemów.

Czy tego rodzaju ustępstwo miałoby być jedynym, jakie da się uzyskać od Polaków, czy też należy dopatrywać się w tym [stanowisku] milczącego wezwania do tego, aby wywrzeć na nich presję?

Poparcie sowieckie dla sprawy utworzenia frontu wschodniego jest koniecznością, a zerwanie rozmów moskiewskich mogłoby tylko popchnąć Hitlera do przyspieszenia biegu wydarzeń.

Tłum. z ros. E. Kozłowski

Źródło:

Agresja sowiecka na Polskę 17 września 1939 r. w świetle dokumentów. Red. nauk. E. Kozłowski , t. 1, Geneza i skutki agresji, Warszawa 1994, s. 78.

Powrót do wykazu chronologicznego