1939 sierpień 15, Berlin

Memorandum niemieckie w sprawie zwrotu w stosunkach niemiecko-sowieckich,

wręczone ludowemu komisarzowi spraw zagranicznych ZSSR W. Mołotowowi przez ambasadora F. Schulenburga

1. Przeciwieństwa między światopoglądem narodowosocjalistycznych Niemiec i światopoglądem ZSRR były w minionych latach jedyną przyczyną, że Niemcy i ZSRR stały na przeciwstawnych i wzajemnie zwalczających się pozycjach. Z rozwoju [wydarzeń] w ostatnim okresie - jak widać - wynika, że różne światopoglądy nie wykluczają rzeczowych stosunków między oboma państwami i możliwości odbudowy dobrej wzajemnej współpracy. W ten sposób okres zewnętrznych sprzeczności politycznych mógłby skończyć się raz na zawsze i mogłaby otworzyć się droga ku nowej przyszłości dla obu krajów.
2. W rzeczywistości sprzeczności interesów Niemiec i ZSRR nie istnieją. Przestrzenie życiowe Niemiec i ZSRR stykają się, ale w sensie swoich naturalnych potrzeb [państwa te] wzajemnie ze sobą nie konkurują. Z tych względów od samego początku brak wszelkich powodów do agresywnych tendencji ze strony jednego państwa przeciw drugiemu. Niemcy nie mają żadnych agresywnych zamiarów w stosunku do ZSRR. Rząd niemiecki prezentuje punkt widzenia, że miedzy Morzem bałtyckim a Morzem Czarnym nie istnieje żadna sprawa, której nie można byłoby rozstrzygnąć ku pełnemu zadowoleniu obu krajów. Do nich należą kwestie Morza Bałtyckiego, państw nadbałtyckich, Polski, Południowego Wschodu itp. Poza tym współpraca polityczna obu krajów może przynieść tylko korzyści. To samo dotyczy niemieckiej i sowieckiej gospodarki narodowej, które we wszystkich kierunkach wzajemnie się uzupełniają.
3. Nie ulega żadnej wątpliwości, że polityka niemiecko-sowiecka znajduje się obecnie w historycznym punkcie zwrotnym. Decyzje polityczne, które powinny być powzięte w najbliższym czasie w Berlinie i Moskwie, będą miały decydujące znaczenie dla rozwoju stosunków migdzy narodem niemieckim a narodami ZSRR na następne pokolenia. Od tych decyzji będzie zależało, czy nie przyjdzie pewnego dnia obu narodom z wymuszonych przyczyn skrzyżować broni, czy też doprowadzą one do osiągnięcia przyjaznych stosunków. W przeszłości obu krajom zawsze żyło się dobrze, kiedy były przyjaciółmi, i źle, gdy były wrogami.
4. Jest prawdą, że Niemcy i ZSRR, w następstwie panującej między nimi w ciągu ostatnich lat ideologicznej wrogości, żywią w chwili obecnej wzajemny brak zaufania. Trzeba będzie usunąć jeszcze wiele nagromadzonych śmieci. Należy jednak skonstatować, że również w tym okresie żywa sympatia narodu niemieckiego do rosyjskiego wcale nie zaginęła. Na tej podstawie polityka obu państw może zapewnić nową twórczą współpracę.
5. Rząd niemiecki - na podstawie własnego doświadczenia rząd ZSRR powinny liczyć się z tym, że kapitalistyczne demokracje zachodnie są nieprzejednanymi wrogami zarówno narodowosocjalistycznych Niemiec, jak i Związku Sowieckiego. Obecnie próbują one znowu - poprzez zawarcie sojuszu wojskowego - wciągnąć Związek Sowiecki w wojnę z Niemcami. W 1914 r. polityka ta miała dla Rosji złe następstwa. Interesy obu krajów wymagają, aby uniknąć na zawsze wzajemnego rzucania Niemiec i ZSRR na pastwę [losu] w interesie demokracji zachodnich.
6. Zaostrzenie stosunków niemiecko-polskich, wywołane polityką brytyjską, a także stworzona przez Anglię wojenna atmosfera i związane z tym próby zawierania sojuszów, powodują konieczność, aby do stosunków niemiecko-sowieckich została szybko wniesiona jasność.
   Inaczej, bez oddziaływania niemieckiego, sprawy mogą przyjąć taki obrót, że oba rządy będą miały odciętą możliwość odrodzenia przyjaźni niemiecko-sowieckiej i przy zaistnieniu odpowiedniej sytuacji wspólnego wniesienia jasności do terytorialnych zagadnień Europy Wschodniej. Z tych względów kierownictwa obu krajów nie powinny patrzeć biernie na rozwój wydarzeń i póki czas podjąć odpowiednie kroki. Byłoby fatalne, gdyby z powodu obopólnej nieznajomości poglądów i zamierzeń jednego i drugiego kraju obydwa narody poszły ostatecznie różnymi drogami.
   Zgodnie z przekazaną nam informacją również rząd sowiecki ma chęć wniesienia jasności do stosunków niemiecko-sowieckich.
   Ze względu na dotychczasowe doświadczenie, które wykazało, że przy wykorzystaniu zwykłej drogi dyplomatycznej wyjaśnianie spraw tego rodzaju może trwać bardzo długo, minister spraw zagranicznych Niemiec von Ribbentrop gotów jest przyjechać do Moskwy, aby wyłożyć panu Stalinowi punkt widzenia Führera. Zdaniem pana von Ribbentropa przemiana może być osiągnięta drogą takiej bezpośredniej wymiany poglądów, nie wykluczającej możliwości założenia fundamentów ostatecznego uporządkowania stosunków niemiecko-sowieckich.

Tłum. z ros. E. Kozłowski

Źródło:

Agresja sowiecka na Polskę 17 września 1939 r. w świetle dokumentów. Red. nauk. E. Kozłowski , t. 1, Geneza i skutki agresji, Warszawa 1994, s. 60-62.

Powrót do wykazu chronologicznego